Οι χιονάδες του Κατιρλιού

Σημερινή άποψη του Κατιρλιού

Στην είσοδο του Αστακηνού κόλπου της Νικομήδειας βρίσκεται το παραθαλάσσιο χωριό Κατιρλί (σήμερα Εσένκιοϊ), χτισμένο στους απότομους πρόποδες δασωδών ορέων, σε μια τοποθεσία μι πολλά νερά, δάση και χειμάρρους. Είναι ένα από τα οκτώ ελληνικά χωριά της Γιάλοβας, που η κύρια ασχολία των 3.500 περίπου Ελλήνων κατοίκων του ήταν η ναυτιλία και η υλοτομία.

Οι ξυλάδες εκμεταλλεύονταν την άφθονη ξυλεία του Αργανθωνίου όρους, το οποίο ήταν πλούσιο σε δρύες, καστανιές και οξιές, και οι καϊκτσήδες μετέφεραν ολοχρονίς ξύλα και κάρβουνα στην Πόλη (μόνο τρεις ώρες μακριά) και σε κοντινά αστικά κέντρα (Κίο, Σμίτη, Νικομήδεια, Πριγκηπονήσια, Μουδανιά κ.α.).   Η σπουδαία όμως πηγή πλούτου των Κατιρλιωτών ήταν η παρασκευή και διάθεοη πάγου στην Πόλη. Είχαν μάλιστα οι Κατιρλιώτες το αποκλειστικό προνόμιο να προμηθεύουν την σουλτανική αυλή με πάγο, χάρη σε ένα φιρμάνι που χορηγούσε το μονοπώλιο του πάγου στο Κατιρλί. Το φιρμάνι αυτό εκδόθηκε από τον σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ, ύστερα από ενέργειες του Κατιρλιώτη Ιωάννη Βιθυνού, προς τα τέλη του 19ου αιώνα. Δεδομένου ότι εκείνα τα χρόνια δεν υπήρχαν παγοποιεία, η παραγωγή και προμήθεια πάγου ήταν μια πολύ σημαντική κι επικερδής απασχόληση. Η παρασκευή του πάγου γινόταν το χειμώνα στην τοποθεσία Καρλίκια (τουρκ. Χιονοτόπια), σε κορυφές του Αργανθωνίου όρους, κυρίως στο Ντάγμπας. Εκεί συσσώρευαν το χιόνι μέσα σε λάκκους ή σε κατάλληλα απόσκια μέρη (μικρές σπηλιές, χαράδρες κλπ.), το πατίκωναν καλά και στη συνέχεια το σκέπαζαν με φύλλα φτέρης ή οξιάς, αλάτι και χώμα, ώστε να διατηρηθεί ως πάγος για μήνες. Την ίδια περίπου διαδικασία επαναλάμβαναν στον πάγο που σχηματιζόταν σε μια ορεινή λίμνη, την οποία έλεγαν απύθμενη, επειδή δεν μπόρεσαν να μετρήσουν ποτέ το βάθος της, και σε λάκκους με νερό που άνοιγαν για το σκοπό αυτό. Κατά τα μέσα Μαΐου, ανέβαιναν πάλι στο βουνό, όπου με πριόνια έκοβαν τον πάγο σε καλούπια (ντέκια) και τον μετέφεραν νύχτα με μουλάρια στην παραλία, για να φορτωθεί στα χιονάδικα καΐκια και να μεταφερθεί στην Κωνσταντινούπολη. Η απασχόληση αυτή έκανε τους χιονάδες (ιδιοκτήτες των Καρλικιών) την ευπορότερη τάξη του Κατιρλιού. «Με το μαντήλι έφερναν τις λίρες», διηγούνταν οι πρόκριτοι Κατιρλιώτες, που πολλές φορές μάλωναν αναμεταξύ τους για το ποιος θα προσλάβει τους περισσότερους εργάτες, πριονάδες, κατιρτζήδες (μουλαράδες) και καϊκτσήδες, για τη μεταφορά του πάγου.

Οι ξεριζωμένοι Κατιρλιώτες βρίσκονται μετά το 1922, εγκατεστημένοι οι μεν ναυτικοί στην Καλαμαριά (στη συνοικία Νέο Κατιρλί), οι δε ξυλάδες στο χωριό Σταυρός Θεσ/νίκης. Οι χιονάδες δεν έφτιαξαν ποτέ πάγο στη νέα πατρίδα, αφού τα δεδομένα της νέας εποχής ήταν εντελώς διαφορετικά.

Άποψη του Κατιρλιού στα 1900
Σημερινή άποψη της απύθμενης λίμνης

Βασίλης Γιορανίδης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.