Πόρτα – Παναγιά

Βυζαντινός ναός της Θεσσαλίας, 20 χλμ. περίπου ΝΔ των Τρικάλων, κοντά στο χωριό Πύλη, στη δεξιά όχθη του χείμαρρου Πορταϊκού ανάμεσα, στα λίγα σπίτια του παλιού οικισμού Πόρτα, που καταστράφηκε το 1822. Η εκκλησία αυτή ήταν το καθολικό ενός πλούσιου μοναστηριού αφιερω­μένου στην Παναγία την «Ακαταμάχητον» και είχε χτιστεί όπως μαρτυρούν τα υπολείμματα αρχαίου οικοδομικού υλικού, στη θέση προχριστιανικού ιερού. Σύμφωνα μ’ ένα σημείωμα σε κώδικα του 1788 της μονής Αγίου Παντελεήμονα του Αγίου Όρους, η μονή της Πόρτα Παναγιάς ιδρύθηκε το 1283 από το τον Αυτοκράτορα και διοικητή της Θεσσαλίας Ιωάννη Άγγελο Κομνηνό Δούκα. Ο κτήτορας και άλλοι ευσεβείς αφιερωτές δώρισαν κατά καιρούς στο μοναστήρι πολλά κειμήλια και κτήματα. που οι μοναχοί φρόντισαν και τα διασφάλισαν ιιε αυτοκρατορικά χρυσόβουλα. Κατά τη διάρ­κεια της τουρκοκρατίας η πλούσια αυτή μονή διαλύθηκε και τα ιερά σκεύη μεταφέρθηκαν στο γειτονικό μοναστήρι του «Δουσίκου». Από το μοναστηριακό συγκρότημα διατηρήθηκε μόνο το καθολικό, που μετά τη διάλυση της μονής εξακολούθησε να λειτουργεί ως εφημεριακός ναός του χωριού Πόρτα. Το 1854 ή 1855 έπεσε η θολωτή στέγη του μεσαίου κλίτους, αλλά οι κάτοικοι της Πόρτας γρήγορα επισκεύασαν τη ζημιά. Τα τελευταία χρόνια έγιναν ειδικές εργασίες για την προστασία του μνημείου από τα νερά του χειμάρρου Πορταϊκού, που συχνά κα­τάκλυζε το ναό, συντηρήθηκαν συστηματικά τα ψηφιδωτά και καθαρίστηκαν οι τοιχογραφίες.
Η Πόρτα – Παναγιά αποτελείται από τον κυ­ρίως ναό και τον εξωνάρθηκα. Ο κυρίως ναός είναι τρίκλιτη θολωτή βασιλική σταυρεπίστεγη, φέρει δηλαδή μπροστά από το ιερό μία εγκάρ­σια καμάρα που διακόπτει τις άλλες και σχημα­τίζει στη στέγη έναν ύπτιο σταυρό. Ο εξωνάρθηκας, που είναι προσκολλημένος στα δυτικά του κυρίως ναού, έχει τη μορφή μονόχωρου σταυρικού ναού με τρούλο. Στο εξωτερικό η Πόρτα – Παναγιά διακρίνεται για την επιτυχη­μένη αναζήτηση πλαστικότητας – ποικιλία στο ύψος των στεγών, εγκάρσια καμάρα, υπερύψω­ση αετωμάτων κλπ.  την ενδιαφέρουσα τοιχοδομία και τα ωραία κεραμοπλαστικά κοσμήμα­τα. Στο εσωτερικό διασώζεται το μαρμάρινο τέμπλο με πλούσια γλυπτική διακόσμηση, ένα από τα αρχικά κιονόκρανα, αρκετές από τις αρ­χικές τοιχογραφίες – κυρίως στο ιερό – και δύο ψηφιδωτές εικόνες του Χριστού και της Πανα­γίας. Αυτές βρίσκονται στις παραστάδες του τέμπλου και είναι τοποθετημένες σε αντίστρο­φη θέση, δηλαδή αριστερά ο Χριστός και δεξιά η Παναγία. Οι μορφές είναι μετωπικές, όρθιες και ολόσωμες. Είναι σύγχρονες με το μνημείο – τέλη 13ου αι. – και αποτελούν ένα από τα λί­γα δείγματα της τέχνης του ψηφιδωτού της τε­λευταίας περιόδου της βυζαντινής τέχνης.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.