Σπόγγοι

Κοινώς Τα σφουγγάρια. Τύπος ασπόνδυλων με οργάνωση τόσο απλή, ώστε μερικοί ζωολόγοι τον περιλαμβάνουν σ’ ένα ειδικό υποβασίλειο των παραζώων, ενδιάμεσο μεταξύ των πρωτόζωων και των μετάζωων. Σχηματικά το σώμα των σπόγγων, που λέγονται και ποροφόρα, είναι ασκοειδές, μ’ ένα κύριο άνοιγμα, που λέγεται στομάτιο, το οποίο εισάγει στη γαστρική κοιλότητα. Τα τοιχώματα του σώματος αποτε­λούνται από ένα εξωτερικό φυλλίδιο και από έ­να εσωτερικό ή κοιλιακό, μεταξύ των οποίων παρεμβάλλεται το μεσέγχυμα, που αποτελείται απο ζελατινώδη μάζα. Στα τοιχώματα υπάρ­χουν πολυάριθμα μικρά ανοίγματα, που λέγον­ται αναπνευστικοί πόροι, από τους οποίους μπαίνει το νερό, που βγαίνει ύστερα από το στόμιο· το υδάτινο αυτό ρεύμα προκαλείται από τις κινήσεις του μαστίγιου ιδιαίτερων κυττά­ρων, που λέγονται χοανοκύτταρα. Οι σπόγγοι παρου­σιάζουν τρεις θεμελιώδεις τύπους οργάνωσης: ο πιο απλός, που λέγεται ασκός (ascon), μπορεί να αναχθεί στη μορφή που περιγράψαμε, στην oroia τα χοανοκύτταρα καλύπτουν τη γαστρι­κή κοιλότητα. Στο δεύτερο τύπο, που λέγεται σύκον (sycon) και είναι κοινός σε διάφορους ασβεστούχους στα χοανοκύτταρα βρίσκονται σε πλευρικές κολπώσεις της κοιλότητας αυτής. Στον τύπο λευκόν (leucon), που απαντιέται σε άλλους ασβεστούχους σπόγγους και στους πυριτικούς η κεράτινους σπόγγους, τα χοανοκύτταρα βρίσκονται σε ειδικούς «μαστιγοφόρους θαλάμους», οι ο­ποίοι περιλαμβάνονται στο πάχος του μεσεγχύματος.

Οι σπόγγοι στερούνται διαφοροποιητικών οργά­νων, αλλά διαθέτουν διαφορετικά κύτταρα, που έχουν καθορισμένες λειτουργίες. Η λήψη της τροφής γίνεται από τα χοανοκύτταρα που μετα­ναστεύουν στο μεσέγχυμα, τα οποία λέγονται αμοιβοκύτταρα. Στο μεσέγχυμα βρίσκονται ε­ξάλλου οι σκληροβλάστες, που παράγουν σκε­λετικά στοιχεία, τα οποία λέγονται ίνες ή σκληρίτες, πυριτικής, ασβεστώδους ή κεράτινης φύ­σης με διάφορα σχήματα και διαστάσεις. Η χη­μική σύνθεση των ινών που σχηματίζουν μια διακλάδωση λίγο – πολύ σκληρή είναι σημαντι­κή για την ταξινόμηση των Ποροφόρων. Οι σπόγγοι ζουν αποκλειστικά στο νερό- κατά το μεγαλύτε­ρο μέρος είναι διαδομένοι στις τροπικές θάλασ­σες, αλλά υπάρχουν επίσης είδη των γλυκών υ­δάτων. Κατά το ενήλικο στάδιο όλοι σχεδόν προσκολλιούνται στις πέτρες του βυθού ή σε άλλα υποβρύχια σώματα- μερικοί ζουν με συμ­βίωση με καθορισμένα ζώα. Οι σπόγγοι τρέφονται με οργανικά μόρια, που συγκεντρώνονται με το νερό στη γαστρική κοιλότητα. Η αναπαραγω­γή γίνεται κατά δύο τρόπους: αγαμικά με εξω­τερική εκβλάστηση ή γαμικά. Στην πρώτη πε­ρίπτωση, αν τα άτομα παραμένουν ενωμένα σχηματίζεται ένα αποικιακό συγκρότημα, μερι­κές φορές αξιοσημείωτων διαστάσεων, αλλιώς υπάρχουν απομονωμένες μορφές. Σε μερικά εί­δη, προπάντων του γλυκού νερού, σχηματίζον­ται εσωτερικοί οφθαλμοί, που λέγονται βλαστίδια. Η γενετήσια αναπαραγωγή γίνεται από σπερματικά κύτταρα ή γαμέτες, διάσπαρτους στο μεσέγχυμα που δε δημιουργούν γονάδες. Οι σπόγγοι έχουν ξεχωριστά φύλλα, μερικοί όμως εί­ναι ερμαφρόδιτοι, με ενηλικίωση των γαμετών των δύο φύλων σε διαφορετικές εποχές. Η γο­νιμοποίηση γίνεται μέσα στη ζελατινώδη μάζα και οι προνύμφες, που είναι ήδη ικανές να διά­γουν ελεύθερη ζωή, εξέρχονται μέσω του στοματίου από τη γαστρική κοιλότητα, περιπλα­νιούνται στα νερά για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα και ύστερα στερεώνονται στο βυθό.

Οι σπόγγοι γενικά δεν έχουν θεαματικό χρωματι­σμό, μερικοί όμως παρουσιάζουν ζωηρά χρώ­ματα, όπως κόκκινο, πορτοκαλί και μωβ. Είναι προικισμένοι σε μεγάλο βαθμό με την ικανότη­τα αναγέννησης· η ικανότητα αυτή αποτελεί χαρακτηριστική ιδιότητα, που λέγεται αναδιορ­γάνωση και τους επιτρέπει να αντικαταστήσουν το σώμα έστω κι αν έχει υποστεί αλλοιώσεις. Ανάλογα με τη φύση του σκελετού τους, οι ση­μερινοί σπόγγοι ταξινομούνται στις τρεις ακόλουθες ομοταξίες: α) ασβεστούχοι σ. ή ασβεστόσπογγοι: σ’ αυτή ανήκουν είδη οργανωμένα στους τρεις τύπους ασκός, σύκον και λευκόν· ο σκελε­τός τους αποτελείται από μεμονωμένες ασβεστώδεις ίνες, είναι γενικά ενωμένοι σε αποικίες μέτριου μεγέθους και ζουν σε λίγο βαθιά θα­λάσσια νερά· β) υαλόσπογγοι ή εξακτινελλίδες ή υαλώδεις σπόγγοι: έχουν πυριτικό σκελετό, είναι οργανωμένοι, μόνο στον τύπο Λευκόν και απο­τελούν συνήθως αποικίες κυλινδρικού σχήμα­τος ή σχήματος υδρίας· ζουν προπάντων στις τροπικές θάλασσες σε βάθος 3000 – 5000 μ.· γ) δημόσπογγοι: είναι οργανωμένοι στον τύπο λευκό και έχουν πυριτικούς σκληρίτες ή ίνες σπογγίνης, ή ταυτόχρονα στοιχεία και των δύο τύπων- η ομοταξία αυτή, πολύ πιο πλούσια και πολύπλοκη από τις τρεις προηγούμενες, περι­λαμβάνει 3 υφομοταξίες, η μια από τις οποίες αποτελείται από κεράτινους σπόγγους ή κερατόσπογγος, προικισμένους αποκλειστικά με ίνες σπογγίννης. Χάρη στην κατασκευή του σκελετού τους, οι τελευταίοι αυτοί σπόγγοι χρησιμοποιούνται για καθαριότητα: δύο είδη του γένους ευσπογγία, περιζήτητα για την απαλότητά τους, χρησι­μοποιούνται για την υγιεινή του ανθρώπου, ε­νώ η ιπποσπογγία ή ίππειος (hippospongia equi­na), με σκελετό λιγότερο απαλό, χρησιμοποιεί­ται γενικά για το πλύσιμο αλόγων. Οι κεράτινοι, που συλλέγονται, εκτός από τα άλλα μέρη, κατά μήκος των ακτών της Μεσογείου, της Θά­λασσας των Αντιλλών και του Κόλπου του Μεξικού, αμέσως μόλις αλιευθούν μουσκεύον­ται για να εξαφανιστούν οι μαλακοί ιστοί· ύστε­ρα το υφάδι σπογγίνης υποβάλλεται σε επανει­λημμένες πλύσεις με λευκαντικές ουσίες.

Η καταγωγή των σπόγγοι είναι αρχαιότατη: πραγ­ματικά, ίνες πυριτικών σπόγγων βρίσκονται ακόμα και στα αποθέματα του κάμβριου (γεωλογική περιόδος), ο σχηματισμός των οποίων χρονολογείται από 500 – 400 εκα­τομμύρια χρόνια. Οι ασβεστόσπογγοι εμφανί­στηκαν αργότερα, στο δεβόνιο και στο λιθανθρακοφόρο, δηλαδή στο δεύτερο μισό του παλαιοζωικού- η μεγαλύτερη ανάπτυξή τους δια­πιστώθηκε κατά το μεσοζωικό αιώνα.

ι

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.