Τση Προύσας το μετάξι

εργάτριες μεταξιού

Το μετάξι (ιπέκ στα τούρκικα) ήρθε με θρυλικό τρόπο από την Κίνα στη Μικρασία την εποχή του Μεγάλου Ιουστινιανού (527-565). Οι Βυζαντινοί κράτησαν αυστηρώς ελεγχόμενη και μονοπωλιακή τη σηροτροφία μέχρι το 1147 κι αποκόμισαν αμύθητα ποσά από την εμπορία μεταξωτών. Η Προύσα, μετά την οθωμανική κατάκτηση (1326), έγινε το κύριο μεταξουργικό κέντρο και προμήθευε με πολυτιμότατα υφάσματα την αγορά, συναγωνιζόμενη επάξια τη Χίο, τη Δαμασκό και τη Βηρυτό, τη Λυών, τη Γένοβα και τη Βενετία. Στα μεταξουργεία της υφαίνονταν υπέροχα και πανάκριβα υφάσματα, αντάξια σουλτάνων, πριγκήπων, πατριαρχών, αρχόντων κι αριστοκρατών. Τα υφάσματα αυτά έχουν αφάνταστη ποικιλία και είναι διαφόρων τύπων: καμουχάδες, βελούδα (κατιφέδες), κουτνιά, ατλάζια, χρυσουφαντα μπροκάρ, μουκαντέμια (για ζωνάρια και σαρίκια) κ.ά. Η προυσιανή μεταξουργία βασίστηκε σε βυζαντινά και ανατολικά πρότυπα (Συρία, Περσία) και γνώρισε τη μέγιστη ακμή της το 16ο αιώνα. Οι καλύτεροι Οθωμανοί τεχνίτες, Έλληνες, Τούρκοι κι Αρμένηδες, ύφαιναν τότε στην Προύσα μεταξωτά σε κλασικά μοτίβα, πάντα φυτικά (λαλέδες, σάζι, γαρίφαλα, ρόδια, ζουμπούλια κλπ.) ή άλλα, που η προέλευση τους χάνεται στους απέραντους δρόμους του μεταξιού και στα βάθη Ανατολής και Δύσης. Ωραιότατα μεταξωτά αυτής της εποχής υπάρχουν σε ελληνικά και ξένα μουσεία.

Σπουδαιότατη ήταν επίσης η οικοτεχνία, με μεγάλη παραγωγή ρούχων, ειδών στολισμού και υφαντών κάθε λογής που κατασκεύαζαν οι γυναίκες στους αργαλειούς με το άριστο μετάξι τους, τα οποία εν μέρει πουλιούνταν, αλλά κυρίως προορίζονταν για τις οικογενειακές ανάγκες. Παράλληλα με τα μεταξωτά, οι περίφημες προυσιανές οικοτεχνίες παρήγαν και άλλα υφαντουργικά είδη εκλεκτής ποιότητας, όπως τσόχες, αμπάδες, τσίτια και κυρίως αλατζάδες και λουτρικά (χαβλού, πεστεμάλια κλπ.). Με τη βιομηχανική επανάσταση του 19ου αιώνα, την παρακμή του οθωμανικού κράτους και την αθρόα εισαγωγή ευρωπαϊκών έτοιμων υφασμάτων, η σηροτροφία της Βιθυνίας ξεπέφτει πολύ από το 1850. Οι Φράγκοι έμποροι τώρα ζητούν μόνο πρώτη ύλη (ακατέργαστο μετάξι) κι όχι τόσο επεξεργασμένα προϊόντα (κλωστές, μπιρσίμια, υφάσματα). Παρόλα αυτά, η Προύσα παρέμεινε μέχρι το 1922 το μεγαλύτερο σηροτροφικό και μεταξουργικό κέντρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με μεγάλη εξαγωγική δραστηριότητα, κυρίως στη Γαλλία.

Η παραγωγή μεταξιού και ένα μεγάλο μέρος του εμπορίου της βρίσκονταν κατά κύριο λόγο σε ελληνικά ή αρμένικα χέρια -και μάλιστα γυναικεία- μέχρι το ’22. Χωριά ολόκληρα (σύμπασα η βιθυνική χώρα) ζούσαν από το μετάξι, που μεταφερόταν απ’ όλη τη ΒΔ. Μικρασία και τη Θράκη στην Προύσα και στις άλλες πόλεις-δορυφόρους της, για να επεξεργαστεί και να πουληθεί Το 1907 στην Προύσα λειτουργούσαν μία σηροτροφική σχολή, απ’ όπου αποφοίτησαν χιλιάδες επιστήμονες σηροτρόφοι (κατά 78 % Χριστιανοί), ένα ινστιτούτο κουκουλόσπορου και 87 μεταξουργεία με 7.000 εργαζόμενους! Επίσης στις κοντινές μεταξουπόλεις (Κίο, Μουδανιά, Μπίλετζικ, Κιουπλιά, Λεύκη, Σογούτ) υπήρχαν πάνω από 60 μεταξουργεία, τα περισσότερα ελληνικά ή αρμένικα. Σήμερα στην Προύσα λειτουργούν 2-3 μεταξουργεία (τα μόνα στην Τουρκία), που δουλεύουν με κινέζικο ή γιαπωνέζικο μετάξι. Το ντόπιο προυσαλιό μετάξι, που η παραγωγή του φθίνει δραματικά, προορίζεται μόνο για την κατασκευή χαλιών και μπιρσιμιών στα εργοστάσια του Χάρακα (Χέρεκε) Νικομήδειας. Ενώ το 1913 η Βιθυνία παρήγαγε 7.000 τόνους μετάξι, η παραγωγή το 1924, με το διωγμό των Χριστιανών, ξέπεσε στους 650 τόνους (μείωση 91%).

Οι διωγμένοι Έλληνες και Αρμένιοι πήραν μαζί τους την τεχνική κι επιστημονική κατάρτιση, την ανεκτίμητη πείρα τους και τη σηροτροφική γνώση γενικά και σήμερα μόνο οι αναμνήσεις από την παλιά καλή εποχή του μεταξιού πλανώνται νοσταλγικά σ’ όλη τη Βιθυνία. Ωστόσο, τση Προύσας το μετάξι παραμένει πάντοτε θρυλικό και περίφημο στον ελληνικό λαό για την αξεπέραστη ομορφιά και την αντοχή του, την άριστη ποιότητα, την πολύτιμη αξία και την πανάκριβη τιμή του.

Θοδωρής Κοντάρας

εργάτριες μεταξιού
εργάτριες μεταξιού συσκευάζουν κουκούλια

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.